Kiezer wil deskundig raadslid met oog voor ieders belang

09 februari 2022

Inwoners geven raadsleden gemiddeld een ruime 5 op een schaal van 0 (heel ontevreden) tot 10 (heel tevreden) voor hun rol als volksvertegenwoordiger, zo blijkt uit het laatst gehouden Lokaal Kiezersonderzoek. Dat kan dus nog een stuk beter. Maar daarvoor moet je als nieuw gekozen raadslid straks wel flink aan de bak, aldus onderzoeker Hans Vollaard tijdens het eerste webinar ‘Zoom’en met wetenschappers’ van het Kennispunt. ‘Kies twee onderwerpen en graaf je daarin helemaal in.’

In het Lokaal Kiezersonderzoek krijgt een representatieve groep kiezers een dag na de gemeenteraadsverkiezingen - dit jaar dus op 17 maart - vragen voorgelegd als: waarom heeft u wel of niet gestemd, op welke partij en op wie heeft u gestemd en waarom, en wat vindt u van het gemeentebestuur.‘ Het Lokaal Kiezersonderzoek 2018 laat zien dat kiezers niet bijzonder tevreden zijn over de raadsleden in hun gemeente’, zegt Hans Vollaard, universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht en codirecteur van het Lokaal Kiezersonderzoek 2022. ‘Iets minder dan de helft van de kiezers geeft een 6, één op de vijf is echt ontevreden en ongeveer een derde is neutraal: niet tevreden en niet ontevreden. Wil je als raadslid waardering voor je rol als volksvertegenwoordiger krijgen, dan is er dus werk aan de winkel.’

Hans Vollaard

Verkiezingsprogramma

Essentieel daarbij is dat je weet wat inwoners van jou als raadslid verwachten. ‘Gek genoeg kom je daar eigenlijk pas ná de verkiezingen achter’, zegt Hans. ‘Want de verkiezingsuitslag zegt niet echt wat de kiezers willen. Ten eerste was de opkomst bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen maar iets meer dan 50%. Bijna de helft van de kiesgerechtigden stemde dus niet en liet daardoor ook niet weten wat ze willen. Ten tweede weet je van de mensen die wél stemmen ook niet precies waarom ze op welke partij hebben gestemd. Sommige mensen stemmen bijvoorbeeld op een lokale partij omdat ze een hekel hebben aan landelijke partijen. Dat betekent niet per se dat ze jouw verkiezingsprogramma hebben gelezen of het ermee eens zijn. Als nieuw raadslid moet je dus na de verkiezingen gaan investeren in het leren kennen van de inwoners.’

 

Drie rollen

Maar hoe kom je er nu achter wat kiezers waarderen? Bijvoorbeeld door te kijken naar de manieren waarop je je rol als raadslid kunt vervullen. ‘Een raadslid vertegenwoordigt het volk, maar kan dat op meerdere manieren doen’, legt Hans Vollaard uit. ‘In de wetenschappelijke literatuur onderscheiden we drie verschillende rollen. De eerste is die van de partijganger. Dat is een raadslid dat vooral het partijgeluid laat horen en opkomt voor de kiezers van de eigen partij. De tweede rol is die van de vertrouwenspersoon: een raadslid dat deskundig is, oog heeft voor het algemeen belang en meer los van de partijlijn zelf afweegt wat goed is voor de gemeente. De derde rol noemen we de democratische procesbewaker: een raadslid dat zich ervoor inzet dat alle belangen in de gemeente zo goed mogelijk worden gehoord en meewegen in de besluitvorming.’

 

Democratisch procesbewaker

Uit het Lokaal Kiezersonderzoek 2018 blijkt dat kiezers de ene rol meer waarderen dan de andere, stelt Hans. ‘Veel raadsleden hechten eraan het geluid van hun partij te volgen en dat ook steeds te benadrukken, maar kiezers blijken dat helemaal niet zo belangrijk te vinden.’ Kiezers waarderen wél de rol van raadsleden als vertrouwenspersoon. ‘Ze vinden het belangrijk dat een raadslid deskundig is en oog heeft voor het algemeen belang.’ Toch valt er voor raadsleden het meest aan waardering te winnen als zij zich opstellen als democratisch procesbewaker, zegt Hans. ‘Kiezers hebben een voorkeur voor raadsleden die zorgen dat álle belangen in de gemeente in beeld komen en dat op basis van een afweging van al die belangen besluiten worden genomen. Uit onderzoek uit 2019 blijkt dat raadsleden zelf vinden dat ze die rol heel aardig vervullen. Maar de kiezer denkt daar anders over. Die vindt juist dat raadsleden het niet zo goed doen als democratisch procesbewaker.’

 

Wees transparant

Om meer waardering te krijgen als raadslid, is het dus verstandig je vooral in te zetten als democratisch procesbewaker. Maar hoe doe je dat? Hans: ‘Door daadwerkelijk op zoek te gaan naar alle belangen die rond een bepaald onderwerp in je gemeente spelen, daar goed naar te luisteren en te laten weten dat je die belangen ook echt hebt meegewogen in je besluitvorming. Wees daar transparant over. Als je bijvoorbeeld besluit dat er meer geld naar Jeugdzorg moet, blijft er minder geld over voor de aanleg van een rondweg. Laat zien dat je dat onderkent en dat je alle belangen zorgvuldig hebt meegewogen voordat je een standpunt innam.’

 

En wees selectief

Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, erkent Hans. ‘Je kunt je helemaal verliezen in alles wat er speelt en alle stukken willen lezen. Maar dat is onmogelijk, want raadsleden doen hun werk meestal naast een baan, een gezin en bijvoorbeeld mantelzorg. Mijn advies aan raadsleden is dan ook: ga selectief te werk. Kies twee onderwerpen, waarin je je helemaal ingraaft. Zorg dat je op die dossiers alles te weten komt, praat met zoveel mogelijk betrokken inwoners, organisaties en bedrijven. Laat merken dat je oog hebt voor al hun belangen en dat je die meeweegt in je beslissing. Als je je concentreert op een paar dossiers, zien mensen dat je op die onderwerpen als democratisch procesbewaker echt verschil kunt maken. En zo bouw je vertrouwen en waardering op bij de kiezer.’