‘Lokale partijen weten veel van inwonerparticipatie’

15 november 2021

Sinds 2018 ondersteunt Democratie in Actie versterking en vernieuwing van de lokale democratie. Al 294 van de 352 gemeenten in ons land maken gebruik van het programma. Eind dit jaar loopt het af. Frank Speel, programmamanager Lokale Democratie bij de VNG, blikt terug en vooruit. ‘Democratische vernieuwing gaat altijd door.’

Democratie in Actie

Voor versterking en vernieuwing van de democratie is aandacht en menskracht nodig. Dat was de achterliggende gedachte bij de start van Democratie in Actie (DiA), drie jaar geleden, door het ministerie van BZK, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de verenigingen van raadsleden, griffiers, wethouders, gemeentesecretarissen en burgemeesters. ‘Er spelen grote vraagstukken in gemeenten’, zegt Frank Speel, die vanaf het begin bij DiA betrokken is. ‘Denk alleen al aan de veranderingen op het gebied van jeugd en zorg, de energietransitie of de Omgevingswet. Hoe pak je dat aan? En hoe geef je inwoners daarbij een stem? We zijn aan het werk gegaan om gemeenten daarbij te helpen.’

 

Quick Scan en digitale participatie

Eén van de eerste instrumenten die DiA opleverde, is de Quick Scan Lokale Democratie. Gemeenten die daar gebruik van maken, krijgen via digitale vragenlijsten voor raads- en collegeleden, inwoners en ambtenaren een goed beeld van hoe de democratie in hun gemeente werkt en waar ze die kunnen verbeteren. ‘De Quick Scan is een praktisch instrument dat je snel kunt uitvoeren’, zegt Frank. ‘Zo’n 90 gemeenten doen dat al. Zo zijn bijvoorbeeld Heerenveen en Brunssum beide op basis van de Quick Scan en de verbeteragenda anders en intensiever aan de slag gegaan met participatie. Er zijn ook gemeenten die nu nog een Quick Scan maken, om voorafgaand aan de verkiezingen goed inzicht te hebben in de gemeentelijke democratie.’

Het meest gedownloade instrument van DiA is de Inspiratiegids Digitale Participatie. Frank: ‘Gemeenten zoeken manieren om hun inwoners bij hun plannen en beleid te betrekken. Steeds vaker gebeurt dat digitaal. De Inspiratiegids Digitale Participatie geeft tips, best practices en een overzicht van digitale manieren waarop je inwoners kunt laten meedoen, van videovergaderen tot dorps- en wijkbegrotingen, burgerfora en burgertoppen. De inspiratiegids heeft vooral ook tijdens de coronalockdowns veel toegevoegde waarde gehad voor gemeenteraden en –besturen.’

 

Kennis versterken

Naast de Quick Scan en de inspiratiegids ontwikkelde DiA diverse andere instrumenten, onder andere handreikingen voor de energietransitie en het uitdaagrecht. Maatwerk is ook mogelijk: gemeenten kunnen bij DiA terecht met vragen die specifiek in hun gemeente spelen. Het programma heeft een groot bereik: ruim 83% van de gemeenten in ons land (294 van 352) maakt er al gebruik van. Ook lokale partijen kunnen veel baat hebben bij DiA, benadrukt Frank. ‘Ik weet uit eigen ervaring, als oud-raadslid en -wethouder, hoe lokale partijen de gemeenteraad en de politiek verrijken, omdat ze uit de lokale samenleving komen. Daardoor weten zij bijvoorbeeld veel van inwonerparticipatie. Met de instrumenten van DiA kunnen lokale partijen hun kennis en ervaring op dat gebied verder versterken en inzetten in hun gemeente.’

 

Coalitieakkoord

Lokale partijen zijn aanjagers van democratische vernieuwing en versterking. Juist op het gebied van inwonerparticipatie liggen daarbij kansen, vindt Frank. ‘Bij de invoering van de Omgevingswet en de overstap naar wind- en zonne-energie is het van groot belang om inwoners op een moderne en passende manier een stem te geven. Lokale partijen kunnen daar met hun kennis veel toegevoegde waarde hebben. Daarnaast zie ik kansen in het zorgen voor meer diversiteit in gemeenteraden, die nog steeds geen goede dwarsdoorsnede zijn van de samenleving. Met een gevarieerde kandidatenlijst kunnen lokale partijen ook daaraan bijdragen.’ Frank raadt lokale partijen bovendien aan om nu al na te denken over wat voor coalitieakkoord ze na de gemeenteraadsverkiezingen willen. ‘Een traditioneel coalitieakkoord? Een raadsbreed akkoord op hoofdlijnen? Of een tussenvorm, waarbij je wel een coalitieakkoord sluit, maar dan op basis van een open debat met alle partijen in de raad? Als je daar van tevoren goed over nadenkt, heb je er vier jaar lang plezier van. Veel lokale partijen zullen bij de verkiezingen de grootste worden en het initiatief krijgen in de coalitievorming. Grijp die kans, zou ik zeggen!’

 

Vervolg

Wat gebeurt er na 31 december van dit jaar, als het programma DiA stopt? ‘Democratische vernieuwing gaat altijd door’, zegt Frank. ‘En we blijven gemeenten daarbij ondersteunen. We zoeken nog naar de beste manier om een vervolg aan DiA te geven, afhankelijk van de behoeften van gemeenten, de speerpunten uit de verschillende collegeakkoorden en de plannen van een nieuw kabinet. Je kunt in elk geval gebruik blijven maken van de instrumenten van DiA en de informatie op onze website blijft ook beschikbaar.’