Tweede Kamerlid Renske Leijten: ‘We zijn nu verder dan ooit’

13 april 2022

Minister Bruins Slot van BZK moet nog dit jaar met een voorstel komen om decentrale politieke partijen vanaf 2024 te financieren. Dat is de kern van een motie van CDA-Kamerlid Inge van Dijk, die de Tweede Kamer afgelopen week bijna kamerbreed aannam. Een historisch moment, na jarenlange discussie. Het Kennispunt blikt terug op het debat met een van de hoofdrolspelers: SP-Tweede Kamerlid Renske Leijten. ‘Wij blijven erbovenop zitten.’

Een motie met een oproep aan de minister. Wat hebben decentrale partijen daaraan?

‘Dat de motie met zo brede steun is aangenomen, toont commitment van de Kamer aan lokale partijen. Dit was het hoogst haalbare voorstel voor de coalitiepartijen (VVD, CDA, D66, ChristenUnie). De subsidie is er nog niet, maar er ligt nu in ieder geval een duidelijke uitspraak van de Kamer, die de minister moet gaan uitvoeren. Wat ik jammer vind, is dat het regelen van subsidie voor decentrale partijen per 1 januari 2024 in de motie is gekoppeld aan inwerkingtreding van de nieuwe Wet op de Politieke Partijen. De minister van BZK wil een voorstel voor die wet begin 2023 indienen. Áls ze dat al haalt, is er maar een jaar tijd voor behandeling van het wetsvoorstel. Dat is, zelfs als er niets bijzonders gebeurt, extreem kort, laat staan als er een kabinetscrisis of andere crisis uitbreekt. Ik acht die datum van inwerkingtreding van de wet dus niet erg realistisch.”


Wat is de Wfpp?

In 2013 trad de Wet financiering politieke partijen (Wfpp) in werking, met als doel om regels voor subsidiëring aan politieke partijen en het toezicht daarop vast te leggen. In 2017/2018 is de wet geëvalueerd door de commissie-Veling. Begin 2018 bracht die commissie een eindrapport uit met aanbevelingen aan het kabinet. Een van die aanbevelingen was om decentrale partijen, net als landelijke partijen, ook subsidie te geven en tegelijkertijd te verplichten open te zijn over hun andere inkomsten.

En de WPP?

Daarnaast kondigde het kabinet Rutte III in 2019 aan dat er een nieuwe Wet op de Politieke Partijen komt (WPP), waarin alle bestaande en nieuwe regels over politieke partijen gebundeld zullen worden. De Wfpp zal uiteindelijk opgaan in de WPP. Vooruitlopend daarop wordt de Wfpp, in lijn met de evaluatie, al aangepast, waarbij vooral de giften aan politieke partijen transparanter moeten worden en mogelijke subsidie voor decentrale partijen onderwerp van gesprek is.


 

Betekent dat dan dat de subsidie voor decentrale partijen weer op de lange baan wordt geschoven, als de nieuwe wet er niet op tijd is?

‘Als de nieuwe wet er niet op tijd is, moet de minister tóch komen met een subsidieregeling voor decentrale partijen, want dat staat in de motie. Alleen ontbreekt dan de wettelijke basis voor de regeling. Om dat te voorkomen had ik samen met PvdA-Kamerlid Khadija Arib een amendement ingediend op de huidige Wet financiering politieke partijen, dat de subsidieregeling sowieso een wettelijke basis zou geven, ook als de Wet op de Politieke Partijen er op 1 januari 2024 niet is. Helaas heeft de minister dat amendement ontraden, en heeft de Kamer het niet aangenomen. Als de nieuwe Wet op de Politieke Partijen er niet op tijd is, is het nu aan de minister om te bedenken hoe ze ervoor kan zorgen dat de subsidie voor lokale partijen er tóch in 2024 komt.’

Gaan landelijke en lokale partijen in de toekomst de subsidie die nu beschikbaar is voor lokale partijen samen delen of wordt het bedrag verhoogd?

‘Er is dit jaar een bedrag van 27 miljoen euro beschikbaar, dat nu alleen over landelijke partijen wordt verdeeld. Ik had het zuiver gevonden als landelijke partijen de beschikbare subsidie in het vervolg zouden delen met lokale partijen. Maar daar wilden de andere partijen niet aan. Daarom moet de minister nu 10 miljoen euro extra vinden om de subsidie voor decentrale partijen te financieren. Maar dat kan in mijn ogen het probleem niet zijn, als je ziet hoeveel bakken met geld het kabinet aan andere zaken uitgeeft.’

Renske Leijten

Foto: Maurits Gemmink

Waarom vindt u het belangrijk u in te zetten voor subsidie voor lokale partijen?

‘Als politieke partijen geen subsidie krijgen, moeten ze op zoek naar andere inkomstenbronnen. Dat houdt het risico in dat ze afhankelijk worden van of beïnvloedbaar zijn door mensen of organisaties met geld. Dat is niet goed voor de politiek en de democratie. Daarom ben ik blij dat vrijwel de hele Kamer nu heeft uitgesproken dat we daar paal en perk aan moeten stellen. In de motie staat niet alleen dat decentrale partijen subsidie moeten krijgen, maar ook dat ze, net als landelijke partijen, openbaar moeten maken hoe ze aan hun overige inkomsten komen. Ook door die transparantie verminder je het risico dat mensen proberen macht te ‘kopen’ bij een politieke partij.’

Het Kennispunt Lokale Politieke Partijen heeft, samen met de VNG en verschillende beroepsverenigingen, bij de politiek gelobbyd voor de subsidie. Heeft dat geholpen?

‘Zeker! Lobbyen heeft altijd zin. Het helpt om druk op te bouwen. Ik ben ervan overtuigd dat die druk, in samenhang met de recente gemeenteraadsverkiezingen, eraan heeft bijgedragen dat de motie er is gekomen en is aangenomen.’

Hoe nu verder? Wanneer zien lokale partijen de subsidie op hun rekening gestort?

‘De minister moet nu aan de slag om ervoor te zorgen dat de regeling er per 1 januari 2024 is. En reken maar dat wij erbovenop blijven zitten. Bij de behandeling van de eerstvolgende begroting van het ministerie van BZK zullen wij de minister zeker vragen hoe het staat met de regeling. En ook daarnaast zullen wij de druk erop houden. Het moet nu gaan lukken, we zijn in elk geval verder dan ooit!’

Meer informatie: